КОМПЮТЕРҲОИ ФАРДӢ

ТАЪРИХИ ПАЙДОИШИ МЭХ

Сайфуллоҳ — Sun, 29 Jan 2012 08:30:14 GMT

ТАЪРИХИ ПАЙДОИШИ МЭХ

Одамони кадим бо сифати асбобхои хисобкуни аз чубхо, сангчахо, тасмахои сўрохдор, ресмонхои гирехдор ва гайрахо истифода мекарданд. Такрибан 1500 сол мукаддам асбоби хисобкунии чут (счёт) пайдо шуд, ки аз он то хол истифода карда мешавад.

Соли 1642 олими фаронсави Блез Паскал мошини механикии хисобкуниро ихтироъ намуд, ки вай ададхои то хашт ракам доштаро чамъ мекард. Соли 1694 математики олмони Готфрид Вилгелм Лейбнитс мошини ихтирокардаи Паскал – ро такмил дода, мошини механикиро сохт, ки вай амали чамъ ва зарбро ичро мекард. Соли 1820 олими фаронсави Чарлз Калмар арифмометрро сохт, ки вай чор амали арифметикиро ичро мекард. Дар нимаи авали асри 19 математики бузурги англис Чарлз Беббич лоихаи мошини универсалиеро сохт, ки онро худи ў мошини аналитики номид.

Мошини Ч. Беббиљ аз рўйи хусусиятхо ва кисмхои пешбинишудааш ба мошинхои хисоббарории муосир хеле шабохат дошт. Он ба монанди компютерхо хотира, кисми коркардабароии маълумот, кисми дохилкуни ва хоричкунии маълумот ва гайраро сохиб буд. Хатто барои ин мошин барнома низ сохта шуда буд. Онхо аз тарафи аввалин барномасозии чахон, духтари шоири инглис Чорљ Байрон – Ада Лавлейс навишта шуда буд. Имрўз ба шарафи ин хонум номи яке аз забонхои барномасози «Ада» гузошта шудааст.

Ба гайр аз мошинхои механики боз мошинахои хисоббарории механикию электромеханики пайдо шуданд, ки онхо барои халли масъалахои гуногун истифода карда мешуданд.

Соли 1937 олимони амрикои Чорљ Атанасов ва Клиффорд Бери ба сохтани мошини хисоббарории электрони сар карда, соли 1940 онро сохтанд, ки барои халли масъалахои физикию математики пешбини шуда буд. Онхо пешниход карданд, ки барои инъикоси ададхо аз системаи дуи истифода карда шавад.

Мошинаи пуриктидори ЭНИАК соли 1945 дар Донишгохи Пенсилванияи ИМА тахти рохбарии П. Эккерт ва Ч. Моучли сохта шуд.

Бо хамин карни МЭХ кадамхои аввалини худро гузошт.

Наслхои МЭХ. МЭХ – хо вобаста аз базаи омили, зудкори, хачми хотира ба наслхо чудо карда мешаванд. Ин чудокуни хеле шарти буда, компютер метавонад, аз рўйи базаи омилиаш ба як насл ва аз рўйи хосиятхои сохтор ба насли дигар мансуб бошад.

Ба характеристикахои асосии МЭХ зудкори ва хачми хотираи фаври дохил мешавад. Зудкори – бо микдори миёнаи амалхои мошина, ки дар як сония ичро карда шудаанд, бахо дода мешавад. Хачми хотираи фаври - бо микдори калимахои мошини чен карда мешавад.

Дар замони хозира панч насл маълум аст:

Насли якум. Насли якуми МЭХ ба солхои 40 – 50-ум рост меояд. Базаи омили – лампахои элоктрони, зудкори – такрибан 100 амал/сония, хачми хотираи фаври – такрибан 100 калима, речаи истифодабари – монополи: захирахои мошини ва идоракунии он дар ихтиёри як шахс мебошад.

Насли дуюм. Насли дуюми МЭХ ба солхои 50 – 60-ум рост меояд. Базаи омили – транзисторхо, зудкори – такрибан 10 000 амал/сония, хачми хотираи фаври – такрибан 10 000 калима, хачми хотираи беруни (дискхо, лентахои магнити) – такрибан 10 млн.калима, речаи истифодабари – коркарди пакети, навишти барнома – забонхои алгоритми.

Насли сеюм. Насли сеюми МЭХ ба солхои 60 – 70-ум рост меояд. Базаи омили – схемахои интегралии калон, зудкори – такрибан 10 млн. амал/сония, хачми хотираи фаври – такрибан 10 млн. калима, хачми хотираи беруни – такрибан 10 млрд. калима, усули истифодабари – речаи вакти таксимкардашуда бо коркарди пакети.

Насли чорум. Аз солхои 70-ум сар карда насли чоруми МЭХ ба истехсолот рох ёфт. Базаи омили – схемахои интегралии аз хад калон, зудкори – такрибан як млрд. амал/сония, хачми хотираи фаври – такрибан 10 млн. калима. Усули кор – истифодабарии шаклхои шабакави ва алохидаи компютерхо.

Насли панчум. Лоихаи мошинахои насли панчум дар зинаи амалишави мебошад. Вале аллакай аз ин лоиха ва нусхахои тачрибавии МЭХ хулоса баровардан мумкин аст, ки дар ин чо зудкори бо хулосабарорихои мантики омехта гардонида мешавад. Усули муносибати байни истифодабаранда ва МЭХ – мубохиса бо усули мукаррарии муоширати байниодами мубаддал мегардад. Фанни барномасози хамчун илм дар оянда барои истифодабарандагони МЭХ ахамияти актуалии худро гум мекунад.

Компютерхои фарди

Сайфуллоҳ — Sun, 29 Jan 2012 08:06:59 GMT

Компютерхои фарди

Дар хаёт воситахои гуногуни хисоббарори истифода бурда мешавад. Яке аз воситахои асосии хисоббарори замонави компютер (МЭХ) ба хисоб меравад. Компютер калимаи англиси буда, маънояш хисоббарор аст. Компютерхоро ба намудхои миникомютерхо, микрокопмютерхо, мейнфреймхо ва суперкомпютерхо чудо намудан мумкин аст.

Миникомпютерхо барои идоракунии корхонахо ва ташкилотхо истифода бурда мешаванд.

Микрокопмютерхо яке аз намудхои оммавии мошинахои хисоббарор буда, компютерхои фарди ба ин гурух шомил мебошанд. Копмютерхои фарди, компютере мебошад, ки барои истифодаи як фард (шахс) пешбини карда шудааст.

Мейнфреймхо барои халли масъалахои сохаи молияви, иктисоди ва гайрахо истифода бурда мешаванд.

Суперкомпютерхо барои халли масъалахои аэродинамики, метеорология таткикотхои табии ва коинот истифода мегарданд.

Принсипхои асосии шабакаи Интернет.

Сайфуллоҳ — Fri, 18 Nov 2011 21:49:27 GMT

Принсипхои асосии шабакаи Интернет.

Интернет шабакаи компютерии глобалиро ифода мекунад. Ин шабакае мебошад, ки шабакахои алохидаро пайваст мекунад. Ба таври дигар гўем, Интернет шабакаи шабакахост. Вай ивази ахборхоро дар байни компютерхои ба он пайвастбуда таъмин мекунад.

Хар як компютери ба Интернет пайвастбуда адресро сохиб аст, ки аз рўйи он муштари онро аз нуктаи дилхохи замин ёфта метавонад. Хусусияти мухими Интернет аз он иборат аст ки, шабакахои гуногунро муттахид намуда, дар он баробархукукиро таъмин менамояд. Хусусияти дигари Интернет аз он иборат аст, ки эътимоднокии баландро сохиб аст. Дар вакти аз кор баромадани як кисми компютерхо ва хатхои алока шабака кор кардан мегирад. Чунин эътимодноки аз он сабаб таъмин карда мешавад, ки дар Интернет маркази ягонаи идоракуни мавчуд нест. Агар баъзе хатхои алока ё компютерхо аз кор бароянд, маълумотро бо хатхои дигари алока додан мумкин аст, зеро доимо якчанд рохи интиколи маълумотхо мавчуд аст. Интернет ташкилоти тичорати намебошад ва ба ягон кас мансуб нест. Истифодабарандагони он дар тамоми мамлакатхои чахон мавчуданд. Истифодабарандагони Интернет ба шабака бо ёрии компютерхои ташкилотхои махсус пайваст карда мешаванд, ки онхоро таъминкунандахои хидмати Интернет меноманд. Ба Интернет муваккатан, доими пайваст шудан мумкин аст.

Ба таври умуми Интернет дар байни хар гуна ду компютер, ки ба шабака пайвастанд, ивази маълумотхоро таъмин мекунад. Компютерхои ба Интернет пайвастбударо бештар вакт сайтхо меноманд. Сайтхо дар таъминкунандагони хидматии Интернет карор гирифта, дасттраси истифодабарандагонро ба он таъмин мекунанд. Инчунин сайтхое мавчуданд, ки барои тасвири маълумотхо махсус гардонида шудаанд. Масалан, бисёр фирмахо сайтхоро дар Интернет ташкил карда, бо ёрии онхо оиди молхо ва хидматхои худ ташфикот мебаранд.

Хар гуна компютери дар Интернет пайвастбуда адреси нодир дорад. Адрес ба тарики яккимата мавкеи чойгиршавии компютерро дар шабака муайян мекунад. Протоколи шабакави коидахои кори компютерхои ба шабака пайвастшударо муайян мекунад. Протоколхои стандарти мачбур мекунанд ки, компютерхои гуногун ба як забон «гуфтугу» кунанд. Хамин тарик, имконияти ба Интернет пайвасткунии компютери намудашон гуногун,ки тахти идораи системахои амалиётии гуногун кор мекунанд, пайдо мешавад.

Барои пайваст шудан ба Интернет хуб мешуд, ки аввал компютерро бо системаи амалиётии Windows ва модем таъмин намуда ба ягон ташкилоти махаллии он мурочиат намояд.

Таърихи пайдоиши Интернет

Сайфуллоҳ — Fri, 18 Nov 2011 21:48:29 GMT

Таърихи пайдоиши Интернет

Соли 1957 аввалин мушаки Заминро ба кайхон сар доданд, ки он барои пайдоиши Интернет ибтидо гузошт. Пас аз ин ходиса дар вазорати мудофиаи ИМА Агентии Тадкикотии Накшахои Перспективи - ARPA (Advanced Research Project Agency) ташкил карда шуд. Соли 1962 ARPA дар назди худ вазифа гузошт, ки барои пайваст намудани компютерхои аз хамдигар дар масофаи дур чойгирбуда, компонентхои нав ва таъминоти программавии ба онхо мувофикро созад. Дар натича, шабакаи компютерии ARPANET пайдо шуд. Бо ёрии ин шабака информатсия аз як компютер ба компютери дигар на ба таври бефосила, балки кисм ба кисм равон ва кабул карда мешуд. Вале пас аз 10 сол намудхои гуногуни алокаи байни компютерхо (равон ва кабулкунии файлхо, ба кор андохтани программахо, почтаи электрони ва гайра) ба вучуд омаданд. Соли 1982 бошад, протоколи (хизматрасонии махсуси шабакави) TCP/IP ихтиро карда шуд, ки он огози тантанаи Интернет ба хисоб меравад. Ба воситаи ин протокол ба хамдигар пайваст шудаанд. То 1 январи соли 2000 Интернет 70 миллион компютерро ба хамдигар пайваст намудааст.

Дили шабакаи Интернетро якчанд компютерхои пуриктидор ташкил менамоянд, ки онхо ба воситаи хати алока бо хамдигар пайваст шудаанд. Суръати мубодилаи информатсия дар ин ин компютерхо ба 200 млн. бит дар як сония баробар аст. Бо ин компютерхо, дар навбати худ, ба воситаи хатхои алокаи суръати мубодилаашон сусттар хазорхо компютерхои дигар пайваст мешаванд. Бо компютерхои навбати ба воситаи каналхои махсус ва хатхои мукаррарии телефони боз садхо хазор компютерхои дигар пайваст шуда, дар натича алокаи миллионхо компютерхоро ба воситаи шабакаи Интернет бо хамдигар баркарор менамоянд.

Тавре ки кайд намудем, агар шабакахои локали як микдор компютерхои ягон ташкилотро бо хам пайваст кунанд хам, вале онхо дастрас намудани информатсияи дар компютерхои ба ин шабака пайваст набударо таъмин карда наметавонанд. Дар чунин мавридхо истифодабарандагон метавонанд аз шабакахои регионали истифода баранд, ки онхо хамаи шабакахои локалии як регионро (ташкилотхо, нохияхо, шахрхо ва гайра) дар худ муттахид месозанд. Бисёр муассисаву ташкилотхо, ба мисли ташкилотхои харби, бонки ва гайра, барои хифзи информатсия дар байни худ шабакахои корпоративи ташкил менамоянд. Шабакаи глобалии компютерии Интернет бошад, дар худ шабакахои зиёди локали, регионали ва корпоративиро муттахид намуда, фазои информатсионии ягонаи чахониро ба вучуд овардааст, ки аз хизмати он миллионхо одамон хар рўз бархўрдоранд.

ИНФОРМАТИКА ВА ПРОГРЕССИИ ИЛМИ – ТЕХНИКИ

Сайфуллоҳ — Fri, 18 Nov 2011 21:47:53 GMT

ИНФОРМАТИКА ВА ПРОГРЕССИИ ИЛМИ – ТЕХНИКИ

Калимаи информатика аз калимаи фаронсавии Iformatigue гирифта шудааст, ки натичаи якчоякунии ду калимахо – Iformation (иттилот) ва Automatigue (автоматика) мебошад. Тарчумаи бевоситаи калимаи информатика – автоматикунонии иттилоотро медихад.

Вакте ки информатика мегўянд, хар як шахс дар назар дорад, ки сухан дар бораи ягон ахбор меравад ва ахбор бошад ба ягон объект тааллук дорад.

Информатика ин равияи мукаммали илми буда, характери байнифанни дорад. Вай дар инкишофи равияхои дигари илмхо таъсир расонида, дар муттахидсозии илмхо накши мухим мебозад.

Таъриф. Информатика фанни техники буда, усулхои гункуни, захиракуни, коркардабарои ва интиколи информатсияро бо ёрии компютер меомўзанд.

Информатикаи имрўза ба се самтхои асосии зерин чудо карда шудааст:

1) Истифодаи усулхо ва алгоритмхое, ки ба халли масъала оварда мерасонанд.

2) Чустучўи усулхо ва алгоритмхои нав, ки тезонидани халли масъалахо оварда мерасонанд.

3) Техникаи хисоббарори зарур аст, ки барои ба ду максади дар бол зикршуда кўмак мерасонад.

Аз таърифи информатика бармеояд, ки вай бо воситаи техникаи хисоббарории хозира, ки онро компютер меноманд, алокаи зич дорад.

Компютер аз калимаи англиси гирифта шуда, маънояш хисоббарор аст.

Компютер яке аз дастовардхои бузургтарини илму техника дар замони муосир ба шумор меравад. Компютерро мошинаи электронии хисоббарор (МЭХ) хам меноманд.

Дар замони муосир компютерхо барои халли масъалахои риёзи, иктисоди, мухандиси, молияви ва гайрахо истифода бурда мешаванд.

Технологияи информатсиони – ин равандест, ки мачмўи восита ва тарзхои чамъбаст, коркард ва интиколи информатсияи аввалинро барои хосил кардани информатсияи нав оид ба холати объект истифода мебарад.

Компютер, воситаи техникии асосиест, ки барои коркарди технологияи информатсиони истифода мешавад. Он якчоя бо технологияи коммуникатсиони, аз кабили телефон, телеграф, телекоммуникатсия ва монанди онхо, номи технологияхои информатсиониро гирифтааст.

АСОСХОИ КОР БО КОМПЮТЕРХОИ ФАРДИ

Сайфуллоҳ — Fri, 18 Nov 2011 21:43:40 GMT

АСОСХОИ КОР БО КОМПЮТЕРХОИ ФАРДИ

Дар вакти истифодаи компютерхои фарди, хар як истифодабаранда бояд кор бо хуччат (файл), папка ва истифодаи дискхоро донад, чунки дар тамоми фаъолияти кори бо онхо сару кор дорад. Ба асосхои кор бо компютерхои фарди тарзхои сохтани файлхо ва папкахо, нусхакуни, гузаронидан, сабтнамоии онхо, истифодаи барандахои гуногуни ахбори (дискхо, дискетахо, флэшкахо), роххои гуногуни воридкунии маълумотхо ба хотира ва хоказо дохиланд.

Асоси хамаи системаи амалиётиро файлхо ташкил медиханд.

Файл гуфта, як кисми сатхи дикскро меноманд, ки ба он номи муайян дода шудааст ва дар он ягон микдор ахборот нигох дошта мешавад.

Дар файл хуччатхои гуногун, тасвирхо, барномахо, додашудахо ва гайра нигох дошта мешаванд. Хатто, худи системаи амалиёти хам дар файлхо чойгиранд. Файлхо дар папкахо нигох дошта мешаванд. Маълумотхое, ки ба воситаи тугмачахои клавиатура ба компютер дохил карда мешавад, дар вакти дар хотираи он нигох доштан, бо файл номгузорї карда мешавад. Файлхо аз якдигар бо номашон фарќ мекунанд. Номи файлхо аз ду кисм иборат аст:

-Номи асоси

-Номи иловаги

Номи асоси аз номи иловаги бо аломати нукта (.) чудо карда мешавад. Масалан, Дилором .doc, дар ин чо Дилором номи асоси буда, doc – номи иловаги мебошад. Дар системаи амалиётии Windows XP номи иловаги нишон дода намешавад.

Дар барномаи Windows XP номи асосиро то 252 рамз, номи иловагиро то 3 рамз ишора намудан мумкин аст. Номи пурраро бошад, то 256 рамз ишора намудан мумкин аст. Айнан аз рўи номи иловаги системаи амалиёти мефахмад, ки файл ба кадом барнома тааллук дорад. Дар системаи амалиётии Windows номгўи зиёди номи иловаги номнавис шуда, барои хар яки онхо нишонахо чудо карда шудаанд. Масалан, .txt – файли матнии Блокнот, .doc – файли матнии Ms. Word, .xls – файли Ms. Excel, .exe ё .com – файлхои ичрошаванда ва хоказо.

Роххои гуногуни сохтани файл (хуччат) вучуд дорад. Вакте ки мо ягон барномаро ба кор омода менамоем, ин маънои онро дорад, ки мо хуччат сохтем. Инчунин хуччатро хангоми истифодабарии фармони «Создать»-ро аз банди «Файл»-и менюи барномахои амали ё тугмачахои лавха (панел)-и тачхизотхои барномахои амали сохтан мумкин аст.

Папка – гуфта, чои махсусеро дар диск меноманд, ки дар он файлхо нигох дошта мешавад.

Папкахо низ аз якдигарашон бо номашон фарк мекунанд. Коидаи номгузории папкахо ба номгузории файлхо монанд аст, лекин онхо номи иловаги надоранд. Папкахо рамзи худро дошта, дар поёнаш ё дар пахлўяш номи онхо навишта мешаванд.

Барои сохтани папка истифодабарандаи компютер нишондихандаи мушро дар чои дилхохи мизи кори ё дигар папка, барнома гузошта, тугмачаи рости онро пахш намудан мумкин аст. Аз менюи пайдошуда фармони «Создать» ва аз он сатри «Папка»-ро интихоб мекунем. Дар натича дар чое, ки курсор истода буд, рамзи папка бо навиштачоти «Новая папка» бароварда мешавад. Ин навиштачотро тоза намуда, номи ба худамон маъкулро гузошта, дар он хуччатхои даркори нигох медорем.

КОМПЮТЕРXОИ ФАРДИ ВА КИСМХОИ ТАРКИБИИ ОН

Сайфуллоҳ — Fri, 18 Nov 2011 21:33:18 GMT

КОМПЮТЕРХОИ ФАРДИ ВА КИСМХОИ

ТАРКИБИИ ОН

Компютерхои фардии хозиразамон аз кисмхои зерин

иборат аст

1. Блоки системави

2. Монитор

3. Клавиатура

4. Муш

5. Принтер

Блоки системави кисми асоситарини компютер ба хисоб меравад. Дар дохили блоки системави манбаи барк, микропротсессор, хотира ва дигар элементхои идоракунанда ва таъминкунандаи кори компютер чойгир шудааст.

Манбаи барк – барои чараёни электрики тагйирёбандаро ба чараёни доими додан хизмат мекунад.

Микропросессор – элементи марказии коммпютер ба хисоб меравад, ки онро низ майнаи компютер хам меноманд. Микропросессор барои ичрои амалхои арифметикию мантики, нигох доштани барномахо ва маълумоти ба онхо зарур ва идоракунии хамаи кисмхои компютер истифода мешаванд. Дар компютерхои фарди асосан микропросессорхои Intel 8088, Intel 80286, Intel 80386, Intel 80486, Intel Pentium 1,2,3,4 истифода бурда мешавад, ки онро ширкати амрикоии Intel истехсол менамояд. Ба гайр аз ин, ширкат боз дигар ширкатхо низ микропросессорро истехсол менамоянд. Моделхои гуногуни микропросессорхо аз хамдигар аз рўйи суръати ичрокунии амалхои оддитарин фарк мекунанд. Суръати ичроиши амалхоро зуддии такти меноманд. Зудии такти бо мегагерс (МГс) чен карда мешавад.

Хотираи компютер барои сабт, нигохдори ва интиколи маълумот кор фармуда мешавад.

Хотираи компютер пас аз микропросессор элементи дуюми асоси ба хисоб меравад. Хотира ду хел мешавад: хотираи фаври ва хотираи доими.

Хотираи фаври барои муваккатан нигох доштани маълумотхо хизмат мерасонад.Микропросессор ахборотхоро махз аз хамин хотира мехонад, бо онхо амалиётхои дар барнома пешбинишударо мегузаронад ва натичахои хосилшударо боз ба хамин хотира равона месозад.

Хотираи доими барои ба муддати дуру дароз нигох доштани маълумотхо ва барномахо хизмат мерасонад. Ба хотираи доими дискхои каиш (3,5 дюйм), мудаввар (CD - дискхо), дискхои дурушт ва монанди инхо мансубанд.

Чудокунии хотираи компютер ба хотираи фаври ва хотираи доими бо суръати коркарди маълумот алокаманд аст. Дар хотираи фаври суръати коркард тезтар ва дар хотираи доими бошад, нисбатан сустар ичро мешавад. Дар хотираи доими маълумот факат ба воситаи хотираи доими сабт шуда метавонад.

Монитор. Монитор, ки онро баъзан дисплей низ меноманд, барои инъикоси матни барномахо дар дисплей истифода шуда, яке аз кисмхои хоричкунии компютер ба шумор меравад. Монитор ду речаи кори дорад: речаи матни (речаи кор бо рамзхо ва матнхо) ва речаи графики (речаи кор бо нуктахои хурдтарини «Пикселхо», ки имкон медихад расму графикахо тасвир шаванд).

Намудхои гуногуни мониторхо мавчуданд, ки аз якдигар аз чихати имкониятхои худ ва рангхо фарк мекунанд. Асосан мониторхо аз рўйи рангхо ду намуд мешаванд: мониторхои сиёху сафед ва ранга.

Дар компютерхои фардии хозиразамон бештар мониторхои ранга истифода бурда мешавад ва мониторхои сиёху сафед бошад, кариб аз байн рафтааст.

Мониторхои ранга аз навъхои зерин иборатанд:

1. Мониторхои CGA(Color Graphics Adapter – Адаптери графики ранга, 4 хел намуди рангро дорад).

2. Мониторхои EGA (Enhanced Color Adapter – Адаптери рангаи васеъкардашуда, 16 хел намуди рангро дорад).

3. Мониторхои VGA (Video Graphics Array – Массиви видеографики, 256 хел тобиши рангро дорад).

4. Мониторхои SVGA (Super Video Graphics Array - Массиви видеографики оли, аз 65 000 то 16 млн. хел тобиши рангро дорад.)

Мониторхои экранхояшон хамвор. Мониторхои экранхояшон хамвор аз рўйи технологияи сохташон гуногун мешаванд. Масалан, LCD (моеъкристали), PDP (плазмави), LED (электрони-нури), FED (электролюминессенти).

Мониторхои моеъкристали лавхаи хамвори катакчадор «пиксел» буда, дар байни ду шишаи хамвор моеи кристали дорад. Ин монитор хосиятхои хоси худро дорад. Дар вакти ба чараёни электрики пайваст намудани монитор майдонхои электрики таъсир карда, рангхои гуногунро пайдо мекунад. Ба воситаи катакчахои хурд шуохои ранга баромада, тасвир хосил мешавад. Мониторхои моеъкристалии хозиразамон зиёда аз 16 млн. тобиши рангхоро доро мебошанд.

Бартарии мониторхои хамвори хозиразамон инхо мебошанд:

- Чараёни электрикиро на он кадар бисёр истифода мебаранд.

- Сифати баланди тасвирро доранд.

- Нурафкании электромагнити надоранд ва хоказо.

Дар мониторхои плазмави тасвир дар натичаи разряди гази, ки бо нурафкани хамрох аст, ба вучуд меояд.

Дар мониторхои электролюминессенти тасвир дар натичаи ба хокаи люминессенти, ки ба кисми дохилии экран бо панчараи координати пош дода шудааст, таъсир намуда, майдони электрики ба вучуд меояд.

Дар мониторхои электрони-нури тасвир дар натичаи ба рўйи люминофории экран бо нурхои борики электронхо нурафкани намудан ба вучуд меояд. Сатхи люминофори се намуди нуктахо ё порчахои пачнро дар бар дорад, ки бо рангхои сурх, сабз, ва кабуд равшан мешавад. Онхо бо се нур нурафкан мешаванд. Нурхои электрониро найчаи электрони – нур хосил менамояд. Барои ин дар тачхизоти мазкур се нурафкани электрони мавчуданд, ки хар кадоме танхо нуктаи як рангро равшан карда метавонанд. Интенсивияти хар як нурро тагйир дода, равшании нуктахои нурафканшударо тагйир додан мумкин аст.

Клавиатура – тачхизотест, ки аз тугмачахо иборат буда, барои дохил намудани рамзхои алифбои, раками, китобати ва инчунин, барои дохил намудани фармонхои идоракунии компютерхои фарди пешбини шудааст

Дар компютерхои фардии муосир клавиатура тавассути бандари пайдарпай ба блоки системави пайваст мешавад.

Микдори умумии тугмачахо дар намуди базавии клавиатура ба 84 баробар буда, дар намуди васеъкардашуда ба 104 баробар аст.

Тугмачахои клавиатураро асосан ба чор гурўх таксим мекунанд:

1. Тугмачахои асоси.

2. Тугмачахои функсионали.

3. Тугмачахои ракамхои иловаги.

4. Тугмачахои махсус.

Shift – барои гузариши курсор аз харфхои хурд ба калон.

Caps Lock – барои пурра ба харфхои калон гузаштан.

Пробель – фосила.

2. Тугмачахои функсионали. Ба ин гурўх тугмачахо аз F1 то F12 дохил мешаванд. Ин тугмачахо таъиноти аник надоранд. Дар хар як барнома функсияхои онхо иваз мешаванд. Дар аксарияти барномахо пахши тугмачаи F1 системаи маълумотдихии ёрирасон (Help)-ро ба кор медарорад. Тугмачаи F5 дар тахриргари матнии Ms. Word фармони «Заменить»-ро ичро менамояд ва F7 бошад формони «Правописание».

3. Гурўхи тугмачахои ракамхои иловаги. Ба ин гурўњ тугмачахое дохил мешаванд, ки дар тарафи рости клавиатура чойгир шудаанд. Ба ин гурўх ракамхо аз 0 то 9, аломатхои амалхои арифметики ва инчунин, тугмачахои зерин дохил мешаванд:

Home – гузариши курсор ба авали сатр , End - гузариши курсор ба охири сатр, Page Down – варакгардонии экран ба поён, Page Up – варакгардонии экран ба боло, Delete – нест кардани рамзи тарафи рости курсор, Insert – гузоштани чой дар байни калимахо ва Num Lock – васлу хомўш кардани таъиноти тугмачахои ракамхои иловаги.

4. Гурўхи тугмачахои махсус – Ба ин гурўх тугмачахои зерин дохил мешаванд:

Esc – боз доштани ичроиши барнома,

Tab – гузоштани чой аз аввали сатр,

Ctrl ва Alt – ин ду тугмачаро бо хамрохии дигар тугмачахои клавиатура истифода мебаранд. Масалан, Ctrl + F2 ё Shift + Alt.

Print Sсreen – нусхабардори ва чопи экран,

Scrol Lock – боз доштани функсияхои тугмачахои варакгардонии экран,

Pause – муваккатан боз доштани рафти ичроиши барнома,

Enter – дохил кардани сатр ё ин ки фармони барномахо ба хотираи компютерхои фарди,

Backspace – нест кардани тарафи чапи курсор.

Муш – ин тачхизоти ба клавиатура иловагии идоракунї мебошад. Он ба блоки системави тавассути бандари пайдарпайи PS/2 пайваст мегардад.

Муш дар ИМА дар маркази таткиќотии ширкати Xerox дар Пало – Алто (PARC – Palo Alto Research Center) ихтироъ шудааст.

Муш ба куттичае монанд аст, ки аз ду тугмача ва як чархак иборат аст.

Тугмачаи тарафи чап асосан функсияи тугмачаи Enter-ро ичро намуда, тугмачаи рост менюи системавиро даъват мекунад. Чархак функсияи тугмачахои Page Up ва Page Down-ро, ки варакгардонии экран ба боло ва поён мебошад, ичро мекунад. Харакатдихии мушак дар чои хамвор харакати объекти графикии экрани монитор – нишондихандаи мушакро ба вучуд меорад. Барномае, ки кори мушакро идора менамояд ба таркиби системаи амалиёти дохил шуда, драйвер муш номида мешавад.

Принсипи идоракунии мушак ходисави мебошад. Дар ин чо ходиса гуфта, чойивазкунии муш ва пахши тугмачахои он дар назар дошта мешавад. Ходисахои ба вучуд омадаро драйвери муш тахлил намуда, ба барномаи кори барои ичро ирсол менамояд. Мушак барои кор бо элементхои графики, экрани монитор кулай мебошад.

Муш се намуд мешавад:

1. Мушхои механики, яъне он мушхое, ки дар кисми поёнии он саккочаи охании бо резин рўпўшкардашуда хаст. Онро дар рўйи колинчааш ба харакат меорем, нишондихандааш дар экран ба худаш параллел харакат мекунад.

2. Мушхои оптики. Ин гуна мушхо ба чои саккоча чарогаке доранд, ки онро «светодиод» меноманд. Ба воситаи он мушро идора мекунанд.

3. Мушхои бенокил. Ин гуна мушхо монанди он тачхизоте, ки дар оинаи нилгун хастанд ва бо ёрии он оинаи нилгунро идора мекунанд, яъне «Пульт» мебошад ва айнан монанди хамин асбоб истифодабаранда метавонад, компютерро аз масофа идора кунад.

Принтер. Принтер тачхизоте мебошад, ки барои дар рўйи когаз ба чоп баровардани ахбори дар хотираи компютер сабтшуда хизмат мекунад. Принтерхо аз рўйи амалиёташон матрисави, рангпошанда ва лазери мешаванд.

Дар принтерхои матрисави амали чопкуни бо ёрии сарак, ки дар рўйи когаз харакат менамояд, ичро мешавад. Дар сарак сўзанхои борик вокеанд (диаметри онхо 0,2 мм) ва дар лахзахои даркори ба харакат дароварда мешаванд. Комбинатсияи муайяни сўзанхо ба тасмаи ранга зарба мезананд ва дар когаз тасвир хосил мешавад; мачмўи нуктахои чопшуда намуди ин ё он рамзро хосил менамояд. Сараки чопкунанда 9, 18 ё 24 сўзан дорад, ки ба намуди росткунча (матритса) чойгир шудаанд. Сифат ва суръати чопкуни аз микдор ва андозаи сўзанхо вобаста мебошад.

Принтерхои рангпошанда ахборотро ба воситаи найчачои махсус ва когазхои махсус ба чоп медиханд. Суръати кори ин гуна принтерхо нисбат ба принтерхои матрисави баланд буда, дар 1 дакиќа 8 – 10 варак матнро ба чоп медиханд. Сифати кориашон низ хуб аст, ба шарте ки ахборро бо варакхои махсус чоп кунем. Ин гуна принтерхо ахборро хам ранга ва хам сиёху сафед чоп мекунанд. Як рангдон (картрељ) – и рангаи принтерхои рангпошанда 150 сахифа ва сиёху сафед 2000 сахифаро ба чоп медиханд.

Принтерхои лазери ахборро ба воситаи нусхабардори ва бо ёрии пошидани хокаи махсус ба чоп медихад. Суръати кори ин гуна принтерхо хеле хам баланд буда, дар як дакика 10 то 24 сахифаро ба чоп медиханд. Сифати кориаш низ баланд аст. Принтерхои лазери ахборро хам ранга ва хам сиёху сафед ба чоп медиханд. Як рангдони чунин принтерхо аз 2500 то 10 000 сахифаро чоп карда метавонад. Истехсолкунандагони асосии принтерхои лазери Canon ва Helwett Packard мебошанд.